SDW heeft net als veel andere clubs in Amsterdam op veel verschillende locaties gezeten. SDW is opgericht in de Staatsliedenbuurt in 1907. Dit grondgebied behoorde tot 1877 tot de gemeente Sloten. Aan het einde van de 19e eeuw en begin van de 20ste eeuw zijn veel betaalbare arbeiderswoningen nodig. Onder andere in de Spaarndammerbuurt en de Staatsliedenbuurt vestigen zich veel jonge arbeiders. In die buurten worden al snel clubs als SDW, DWS, Neerlandia, VVA en De Spartaan opgericht. We hebben deze geschiedenis uitgezocht. Onderstaand plaatje laat zien dat SDW op meer locaties in de Staatsliedenbuurt heeft gespeeld en bijna altijd in de omgeving van de Haarlemmerweg.
1907: Zandterrein achter de Groen van Prinstererstraat en op Schuttersveld in de Spaarndammerbuurt
De meeste clubs spelen in die tijd op zandgrond, omdat van de Gemeente weinig steun uitgaat. In de begintijd van de club worden de doelen versleept uit een café of koffiehuis. Voor SDW is dit op de hoek Groen van Prinstererstraat en Haarlemmerweg, waarschijnlijk Haarlemmerweg 175. Er zijn natuurlijk nog geen netten, hoekvlaggen of lijnen die het speelveld aangeven.
SDW heeft in haar eerste jaar ook op het Schuttersveld in de Spaarndammerbuurt gespeeld samen met Spartaan en SDS. 5 maanden na oprichting van SDW werd DWS opgericht in de Spaarndammerbuurt en kwam ook te spelen op het Schuttersveld. De allereerste wedstrijd van DWS was tegen SDW.
Op deze oude plattegrond is goed te zien dat SDW aan de rand van de bebouwde kom zit en de Staatsliedenbuurt nog niet volgebouwd is.
1910-1920: Van Hallstraat
Het eerste grasterrein van SDW bevindt zich achter de van Hallstraat, ongeveer waar nu de waterleiding gevestigd is. Door de toetreding van SDW tot de Amsterdamse Voetbal Bond (AVB) is spelen op gras verplicht.
Het wordt een terrein dat bij een boer gehuurd wordt. De ‘kleedkamer’ is een schuit, die bij Van Boekel gehuurd wordt en op zondagmorgen eerst door de sloten geboomd moet worden.
Rederij Van Boekel was een begrip in de Staatsliedenbuurt. Uit de beeldbank komt de foto hieronder uit 1941 waarop het kampioensteam van SDW staat. Dit team ging met het overzetveer van Van Boekel naar Amsterdam Noord.
1920-1930: Kruislaan en Uitweg
Met de terreinen is het steeds moeizamer, SDW wordt van hot naar haar gesleept. Toch ziet het bestuur bijna altijd kans in de buurt van Sloterdijk te blijven, dicht bij het centrum van de oprichting, de Staatsliedenbuurt.
In 1921/1922 spelen de lagere elftallen op het AVB-veld te Sloterdijk, bijgenaamd ‘de Bult’. Sloterdijk is op dat moment nog een klein dorpje in de gemeente Sloten.
Het veld lag dus aan een landweg, die verder geen straatnaam had. Met deze routebeschrijving werd bekend gemaakt hoe je het SDW-veld kon vinden.
Hoe zag het er in die tijd uit in Sloterdijk:
Kampioen geworden in de AVB in 1921 kan SDW doorstromen naar de competitie van de Nederlandse Voetbal Bond (NVB), de voorloper van de huidige KNVB. Voorwaarde is wel om op gras te spelen. Het eerste elftal mag na enig overleg met zustervereniging ADW de wedstrijden op haar terrein spelen. Hierdoor kan SDW voor de eerste keer in de 3de klasse van de NVB uitkomen. Dit terrein is in Watergraafsmeer op de Kruislaan bij zustervereniging ADW.
Waarschijnlijk de enige keer dat SDW niet in de buurt van de Haarlemmerweg heeft gespeeld.
Vervolgens krijgt SDW een terrein aan de Uitweg, ter hoogte van ongeveer waar het latere sportpark Multatuliweg ligt aan de Roos van Dekamaweg/Multatuliweg.
1930-1940: Velserweg
De woningnood is groot in Amsterdam en er wordt veel gebouwd in dat wat nu Oud-West (2024) heet. Te denken valt aan de Staatsliedenbuurt, de Kinkerbuurt, Bos en Lommer etc. Daarmee verdwijnt er ook veel groen en de reeds aanwezige clubs met hun velden zijn het haasje. Waar moeten al die Amsterdamse clubs naar toe? Vanzelfsprekend naar een nieuwe rand van de bebouwing van de stad. De oplossing wordt gevonden in het aanleggen van het grootste sportcomplex in Nederland. Dit sportcomplex wordt aangelegd in ‘Groote IJpolder‘. Dat is de polder tussen het Noordzeekanaal en de Spaarndammerdijk/Spaarnwouderdijk. Later staat dit terrein bekend als ‘Velserweg’. De officiële opening van de Gemeentelijke Sportvelden Velserweg is september 1931.
Het ligt zo’n beetje ten noorden van waar nu de Basisweg loopt en kruist met de Ringweg A10. Dit sportcomplex telt maar liefst 40 velden en meer dan 40 Amsterdamse clubs komen daar te spelen. Het sportcomplex ligt in the middle of nowhere. Veel van die oude Amsterdamse arbeidersclubs spelen er. De leden hadden geen auto dus was het een flink stuk fietsen of wandelen in een open winderige omgeving.
Het clublokaal bevindt zich op de hoek van de Bentinckstraat 62 en de Groen van Prinstererstraat 41, het café van Jan Kuiper vd Duin.
In die jaren was door de gebroeders Reynhout een oude bouwkeet ter beschikking gesteld die door werkeloze SDW-ers wordt omgebouwd. Een eigen onderkomen zorgt zo, met een verkoopruimte voor dranken en koeken, voor de nodige inkomsten als aanvulling op de minimale recettes. De werkelozen, die als steuntrekkers een geringe ondersteuning krijgen, krijgen ieder een rijksdaalder voor een gehele week werk aan de kleedkamers en onderhoud. Prompt worden zij verraden, zodat zij enkele weken zonder steun komen te zitten.
1940-1945
In de oorlogsjaren wordt het SDW-terrein op de Velserweg door de bezetters tot schootsveld verklaard. Alles gaat tegen de grond, zonder enige vergoeding. SDW vindt onderdak bij V en V dat haar velden ook op de Velserweg heeft. Na het behalen van het 3e klasserschap vindt het 1e elftal onderdak bij VVA (Joos Banckersweg/ Jan van Galenstraat).
Een aantal Amsterdamse voetbalclubs kreeg in de oorlog te maken met de gedeeltelijke of gehele vordering van hun sportterrein door de Duitse bezetter. Ook de maatregelen van de bezetter op het gebied van de oorlogsvoering zorgde voor toenemende problemen in de voetbalwereld. Vanaf het voorjaar van 1943 werden diverse sportvelden afgebroken om plaats te maken voor vliegvelden en andere verdedigingswerken. In die periode werden ook de voetbalvelden aan de Velserweg vernield. De Duitsers zagen het terrein als potentiële landingsplaats van geallieerde vliegtuigen. De gedupeerde voetbalclubs werden door derdeklasser VVA uit Amsterdam-West uitgenodigd hun laatste thuiswedstrijden op het VVA-veld te spelen. VVA zou zijn veld tot en met het seizoen 1945-’46 delen met tenminste één van de veldloze clubs. Ook De Volewijckers moest door de ligging van zijn terrein vlakbij de havens van Amsterdam-Noord zijn thuiswedstrijden noodgedwongen in het Ajax-stadion spelen. Als gevolg van oorlogsschade kwamen wedstrijden of toernooien in Amsterdam verscheidene malen te vervallen. Zo kon de traditionele seizoensopening van RKAV in 1943 niet doorgaan. Als gevolg van het bombardement op Amsterdam-Noord waren er bomtrechters in het veld terecht gekomen.
Pal naast het voetbalveld van de Amsterdamse vierdeklasser SLTO stond afweergeschut opgesteld en het naburige terrein van sportclub SDW was door prikkeldraad omgeven. De Duitse bezettingsmacht gaf schade-erkenningen uit voor het ongerief dat zij de club bezorgde, die later echter waardeloos bleken te zijn.
AFC, de club die sedert 1923 het Amsterdamse Arol-toernooi organiseerde, kreeg in september 1944 te maken met de Duitse eis om de tribunes af te breken. De Duitsers, die mitrailleursnesten bouwden op de Ringdijk, wilden met deze maatregel meer schootsveld verkrijgen. Na moeizame onderhandelingen werd dit voornemen afgewend en kwam een compromis tot stand, waarbij de tribune opengewerkt werd. De houten tribunes waren echter nog niet veilig, want brandhout was schaars in Amsterdam. AFC moest een speciale bewakingsdienst instellen om de accommodatie in tact te houden. (Bron: De bal bleef rollen. Ajax binnen voetballend Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog, Susan Smit)
1946
Het 1e elftal speelt aan de Jan van Galenstraat/ Joos Banckersweg als onderhuurder van VVA. De andere elftallen spelen op het complex van de Velserweg.
Het clubhuis van SDW bevindt zich op Bentinckstraat 24 waar in mei 1946 het 40-jarig jubileum wordt gevierd. Er is natuurlijk de wens om alle elftallen dichter bij elkaar te laten spelen.
1946-1954
Deze periode kenmerkt zich door veel onzekerheid zoals we kunnen lezen in het 100 jarig jubileumblad en de krantenarchieven.
SDW speelt in deze periode op de Velserweg, aan het begin van de van Hogendorpstraat, aan het einde van de van Hogendorpstraat en bij de oude Maggifabriek.
Lagere elftallen spelen op het complex van de Velserweg waarop centraal door de Gemeente een betonnen gebouw is neergezet met kleedkamers. Vooral in de winter is dat behoorlijk ongemakkelijk omdat er alleen maar koud water is om je te wassen. Het 1e elftal gaat vanaf oktober 1946 zijn thuiswedstrijden spelen aan het begin van de van Hogendorpstraat bij de van Hallstraat. Op de van Hogendorpstraat speelt SDW samen met SDZ.
In 1947 heeft SDW een ambitieus (opportunistisch) plan om uit te breiden bij de van Hogendorpstraat en daar tegelijk een stadion te bouwen. De tekening van het uitbreidingsplan is bewaard gebleven. Dit plan sterft een stille dood omdat er praktisch geen geld was zo vlak na de oorlog en SDW degradeert. De opportunisten druipen af.
SDW historicus Henk Lanson schrijft hier in 1973 het volgende over:
- Het verenigingsleven en voetballeven komen weer op gang.
In 1945 komt het verenigingsleven weer op gang en worden allerlei activiteiten ontplooid en onder leiding van trainer Wim Hangard worden grote inspanningen geleverd op het voetbalveld (ook na de oorlog begonnen we weer aan de Velserweg) die resulteerden in het kampioenschap in 1946 en promotie naar de 2e klasse. Naast het voetbal werden veel activiteiten ontplooid.
Eind 40’er jaren ontwikkelt SDW “grootse” plannen. Te groot voor SDW. Het terrein aan de Van Hogendorpstraat dat samen met SDZ werd bespeeld, biedt geen ruimte voor een grote kantine. Toch werden er plannen ontwikkeld om op die plek een stadion neer te zetten. Deze plannen kostten veel geld. Als SDW dan in 1949 ook nog eens degradeert zijn de mooie plannenmakers (opportunisten) snel vertrokken. De echte SDW’ers blijven over. Dit is de start van een moeizaam traject: het bouwen van een andere, betere toekomst. Onder leiding van Giel Koolemans komt SDW opnieuw tot leven.
In 1950 worden in de vrije uren velden aangelegd bij de Maggifabriek. De Maggifabriek heeft dameshandbal en een voetbalelftal onder de naam Kruisster. Van braakliggende zandterreinen worden grasvelden gemaakt. Samen investeren Kruisster en SDW 9.000 gulden om velden, clubhuis, kleedkamers en 4 douchecellen aan te leggen. SDW speelt enkele jaren op deze terreinen naast begraafplaats Vredenhof nabij de Maggifabriek. De handbalvereniging Kruisster zet vanaf 1959, wanneer deze wordt opgeheven, haar bestaan voort in SDW.
In november 1950 doet Burgemeester en Wethouders het voorstel aan de gemeente om een sportpark aan te leggen bij de Multatuliweg bestaande uit 2 wedstrijdvelden, een oefenveld, een kleedgebouw, een tribune en een rijwielbergplaats en vraagt hiervoor een bedrag van 115.000 gulden. Op dat moment is niet bekend welke club dit sportcomplex gaat bespelen.
In juni 1952 bericht de krant over de aanleg van een sportpark aan de Jan van Galenstraat dat bedoeld is voor 1 of 2 clubs en een stadion met een capaciteit van 20.000 toeschouwers en 8 velden. Tegelijkertijd wordt het kleinere sportcomplex Multatuliweg benoemd met 2 voetbalvelden en een korfbalveld. Met de aanleg van het sportpark wordt binnenkort begonnen.
In 1953/ begin 1954 verschijnen berichten in de krant dat SDW weg moet bij de velden op de Maggifabriek en ook weg moet bij de van Hogendorpstraat. En als mogelijke oplossing wordt terugkeer naar de Velserweg geopperd. SDW speelt bij de Van Hogendorpstraat samen met SDZ op 1 sportpark. De velden bij de Maggifabriek worden opgeëist door in verband met uitbreiding van de Markthallen (Vismarkt).
In april 1954 is Jaspers, secretaris van de KNVB aan het woord. Er is een 10 jaren plan om het hoofd te bieden aan het tekort aan velden. In de komende 2 jaar komen er 9 velden bij. Er hangen donkere wolken boven de clubs in Amsterdam-West, en dan met name bij de clubs die boven de Spaarndammerdijk zitten, te weten: DWS, Spartaan, SNA en APGS. Dit complex gaat verdwijnen. Ook staat er dat SDW, SDZ en Rivalen inmiddels al op straat staan en als eerste geholpen moeten worden. SDW gaat naar de Multatuliweg waar men tot nader order gaat samenwonen met Rivalen.
1954-1973: Multatuliweg
In 1935 komt de Gemeente met het broodnodige Algemeen Uitbreidingsplan. De wijken Overtoomse veld, Slotervaart, Geuzenveld, Slotermeer en Osdorp worden gepland.
De daadwerkelijke uitvoering van dit plan vindt grotendeels plaats in de jaren 1950-1965. In die tijd wil Amsterdam de Groote IJpolder/Westelijk Havengebied gaan benutten voor industrie, kantoren etc. Daarmee moest dus dat grote sportpark Velserweg weg. En dat lukt ook. Er komen uiteindelijk zo’n 50 clubs in de nieuwe tuinsteden.
Dat SDW een eigen sportpark kreeg aan de Multatuliweg, dicht bij haar roots was eigenlijk uniek in 2 opzichten. Allereerst kijkend naar de krantenartikelen is het in maart 1954 nog onduidelijk waar SDW naar toe moet. En 2: de meeste clubs die op de Velserweg spelen, worden ‘verbannen’ naar de nieuwe sportparken De Eendracht, Ookmeer, Sloten en Riekerhaven. Die sportparken werden aangelegd aan de westelijke rand van de tuinsteden eind jaren ’50 gelijk met de aanleg van die tuinsteden.
In 1954 wordt de 1e paal geslagen voor de kantine en op 7 november vindt opening plaats van SDW op Sportpark Multatuliweg in het bijzijn van burgermeester Arnold Jan d’Ailly. SDW en Rivalen betrekken samen dit sportpark. Na een zware strijd wordt SDW hoofdhuurder en Rivalen onderhuurder. SDW speelt bijna 20 jaar met alle voetbal- en handbalteams op Sportpark Multatuliweg.
Eindelijk een plek waar alles samenkomt. In 1971 wordt SDW kampioen in de 1e klasse district West 1, in die tijd de hoogste amateurklasse. In de strijd om het amateurkampioenschap van Nederland strijdt SDW vervolgens met de 5 andere districtskampioenen. SDW eindigt 2e van Nederland. Nog steeds het absolute hoogtepunt in de historie van SDW. Op 11 november 1973 speelt SDW 1 zijn laatste wedstrijd op de Multatuliweg tegen Hollandia en wint met 2-0. Op 30 november 1973 staat SDW glansrijk bovenaan in de hoofdklasse A boven nr. 2 Elinkwijk.
1973 – heden: Sportpark Spieringhorn
In 1968 is er in de krant voor het eerst sprake van een nieuw sportcomplex: Spieringhorn. In dat jaar uit SDW-voorzitter de grote wens om een extra veld bij de Multatuliweg te krijgen en niet te verhuizen naar Spieringhorn. DWS heeft andere zienswijze, ze spelen in het Olympisch Stadion en denken aan een stadion van 20.000 toeschouwers op Spieringhorn. In 1973 worden SDW, DWS en Argonaut (later o.a. Zwarte Schapen, Omniworld en Almere City) de eerste bespelers van dit grote sportcomplex.
Op 4 mei 1973 gaat de eerste paal de grond in voor de bouw van de kantine en de kleedkamers op Spieringhorn. En op 1 december 1973 wordt het clubhuis van SDW geopend door wethouder Verheij en worden de kantine en kleedkamers in gebruik genomen.
De eerste wedstrijden laten even op zich wachten vanwege slechte weersomstandigheden en vanwege de autoloze zondagen (oliecrisis). Op 6 januari 1974 speelt SDW 1 dan eindelijk haar 1e wedstrijd op Spieringhorn tegen Rood Wit A. Het is een wedstrijd in de hoofdklasse A, in die tijd de hoogste klasse in de amateurs. De wedstrijd eindigt in 1-1.
Het sportpark bevindt zich bij de opening in the middle of nowhere: open vlaktes, niet bereikbaar met OV en nog geen verlichting bij het trainingsveld. De bijnaam Spieringstorm wordt regelmatig gebruikt. En SDW krijgt het langzaam moeilijk met ledenaantallen zo ver weg van de bewoonde wereld. Op 11 augustus 1974 is Prins Claus bij SDW. Hij opent de negende Koninkrijksspelen (zie krantenartikeltje en SDW-foto’s).
In 1986 gaat een lang gekoesterde wens in vervulling. SDW heeft voor het eerst in haar historie een overdekte zittribune. Deze zittribune is gebouwd door de leden zelf.
Mei 2017 bij het 110-jarig jubileum had SDW op deze locatie een primeur. SDW krijgt als eerste Amsterdamse club een kunstgrasveld met kurkinfill. Het veld is geopend door de broers Rob Witschge en Richard Witschge, die hun jeugd doorgebracht hebben bij SDW.
SDW speelt inmiddels meer dan 50 jaar op Sportpark Spieringhorn en is omringd door de wijken Geuzenveld, Sloterdijk en verschillende bedrijven. Na vele moeilijke jaren is het helemaal goed gekomen met nieuwe instroom van jeugdleden en is het hoogste ledenaantal ooit gehaald. Op Spieringhorn wordt inmiddels naast gevoetbald ook gehockeyd en getennist. Alleen SDW is als bewoner van het eerste uur nog over op Spieringhorn na het vertrek van DWS.
Hieronder vind je twee pdf-documenten met de geschiedenis van de totstandkoming van ons sportpark op Spieringhorn.
“Het huis dat in Holland staat”: In 1973 schreef Henk Lanson, onder het pseudoniem HAEFEL, in het clubblad over de geschiedenis tot en met de openingsavond van het clubhuis op Spieringhorn op 1 december 1973.
Geweldig.
Schitterend stuk!
Leuk je reactie Twan. Ik lees het nu pas. We hebben er veel plezier in gehad om te speuren en om te schrijven.
Met de kennis van nu hadden we er 20 tot 25 jaar eerder aan moeten beginnen :).